tim nha tro o ha noi | tim nha tro o tphcm | sac laptop | pin laptop

Cùng với sự phục hồi kinh tế, các DN phân phối/bán lẻ quen dần với lộ trình mở cửa. Nhưng trong khi tiềm năng đầu tư vào bán lẻ hiện đại ở nước ta còn rất lớn, cả về thị phần và mật độ, thì số lượng cơ sở bán lẻ hiện đại ở VN là rất thấp, thị phần của bán lẻ hiện đại mới chiếm khoảng 20%.

"Những quan ngại về ảnh hưởng bất lợi của đầu tư nước ngoài tới các doanh nghiệp (DN) phân phối, hộ kinh doanh bán lẻ trong nước cũng như sự phát triển ổn định của thị trường bán lẻ Việt Nam (VN) khi ký Hiệp định Thương mại với Hoa Kỳ năm 2000 và ký cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2006 là gần như không đáng kể. Điều đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bên cạnh ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu mấy năm qua, có lý do quan trọng là Việt Nam (VN) đã quán triệt và thực hiện nhất quán chính sách thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực phân phối theo đúng lộ trình đã cam kết khi gia nhập WTO. Những cam kết mà VN đã dự liệu trước thông qua việc đúc rút kinh nghiệm của các quốc gia đi trước, đặc biệt là sự nỗ lực tự đổi mới, vươn lên của các DN bán lẻ trong nước."

THỰC THI ĐÚNG LỘ TRÌNH

Theo cam kết trong Nghị định thư gia nhập Hiệp định thành lập WTO của VN (ký ngày 7/11/2006, có hiệu lực từ ngày 11/1/2007), khi đề cập đến hạn chế tiếp cận thị trường (thể hiện ở Biểu cam kết cụ thể về dịch vụ phân phối gia nhập WTO của VN) có sự hiện diện thương mại, (trong đó có việc thiết lập các cơ sở bán lẻ cũng như dịch vụ nhượng quyền trong bán lẻ) của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) là thành viên WTO tại VN. Ngoài phụ thuộc vào các hạn chế về quyền phân phối một số mặt hàng (loại trừ khỏi cam kết hoặc loại bỏ theo lộ trình), VN còn phải tuân theo lộ trình khá cụ thể về hình thức đầu tư, tỷ lệ góp vốn và quy định về kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT).

Mức độ tăng trưởng cơ sở phân phối có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại VN thấp hơn nhiều so với cơ sở vốn trong nước. Nhận định ban đầu khi VN gia nhập WTO về mở cửa thị trường bán lẻ, các tập đoàn bán lẻ nước ngoài ồ ạt tràn vào sẽ "bóp chết" DN bán lẻ trong nước đã không xảy ra. Thực tế 5 năm qua, cơ sở bán lẻ có vốn FDI có tăng nhưng không nhanh và không nhiều như nhận định. Số lượng siêu thị thành lập mới 5 năm sau khi gia nhập WTO (2007-2011) so với giai đoạn 5 năm trước (2002-2006) tăng hơn 20% (303/251), số lượng trung tâm thương mại thành lập mới tăng hơn 72% (62/36). Bên cạnh sự ra đời của siêu thị, trung tâm thương mại và hàng trăm cửa hàng tiện lợi theo mô hình hiện đại... đã làm thay đổi diện mạo của thương mại bán lẻ, thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng VN theo hướng văn minh, hiện đại và đóng góp đáng kể vào phát triển kinh tế, xã hội.

Đến nay, chúng ta mới chỉ cấp phép thành lập DN FDI gắn với mở điểm bán lẻ thứ nhất đối với cửa hàng chuyên doanh mỹ phẩm (như Estee Lauder, Body Shop) và cửa hàng chuyên doanh bán thiết bị (như máy bơm), mà chưa cấp phép thành lập DN FDI mới gắn với việc lập cơ sở bán lẻ là siêu thị. Đối với DN FDI đã hoạt động tại VN, sau khi gia nhâp WTO (sau ngày 11/1/2007), chúng ta đã cấp phép mở bổ sung 13 cơ sở bán hàng có vốn FDI (Metro Cash & Carry: 6; BigC: 5; Lotte: 1; PCSC: 1), nâng tổng số cơ sở bán hàng có vốn FDI lên 30 (trong đó có 2 địa điểm chưa khai trương)...

Các mặt hàng phân phối theo lộ trình, đã cấp giấy phép bán buôn rượu cho 2 DN có vốn FDI (Công ty CP phân phối Moet Henessy Việt Nam và Công ty TNHH Viet-it Wines Import) và đang xem xét cấp phép bán buôn rượu cho các cơ sở Metro Cash & Carry (sau khi giấy phép bán buôn rượu đã cấp cho họ trước khi gia nhập WTO hết hiệu lực). Không cấp phép 9 mặt hàng và nhóm mặt hàng DN FDI không được quyền phân phối. Riêng mặt hàng gạo, tuy không cấp quyền trực tiếp phân phối cho DN FDI nhưng cho phép để các DN này thuộc Hiệp hội Lương thực mở điểm bán gạo tại cơ sở bán hàng của họ với các quy định cụ thể về đóng gói nhằm tạo thuận lợi cho người tiêu dùng khi vào mua hàng ở đây.

TÁC ĐỘNG tích cực TỪ FDI

Ước tính, thị phần các loại hình bán lẻ hiện đại (trong tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng) chiếm khoảng 20% (gấp đôi thời điểm trước khi gia nhập WTO) và xu hướng tiếp tục tăng. Một số DN phân phối vốn trong nước đã và đang phát triển các cơ sở bán hàng theo mô hình chuỗi, đi dần vào hoạt động chuyên nghiệp hơn. Tuy nhiên, đến nay VN vẫn chưa có một tập đoàn bán lẻ vốn trong nước hoạt động thực sự chuyên nghiệp, đủ sức cạnh tranh và đủ điều kiện hợp tác với các tập đoàn phân phối nước ngoài vào VN đầu tư xây dựng cơ sở bán lẻ theo lộ trình mở cửa dịch vụ phân phối.

Trong khi các tập đoàn bán lẻ lớn trên thế giới có hàng nghìn cửa hàng, thì các DN bán lẻ được gọi là lớn ở VN mới chỉ có số cửa hàng tới vài chục, như Saigon Co.op có 55 siêu thị CoopMart và 30 cửa hàng Co.opFood; Vinatex có 62 cơ sở (gồm siêu thị tổng hợp, cửa hàng chuyên doanh hàng thời trang VinatexMart); thậm chí có DN mới hình thành được chuỗi 15 - 16 siêu thị, như: Công ty Cổ phần XNK Intimex, Công ty Cổ phần Nhất Nam... Số lượng cơ sở của DN phân phối có vốn FDI đã vào trước khi VN gia nhập WTO như Metro Cash & Carry (Đức), BigC (Pháp), Parkson (Malaysia) cũng tăng đáng kể. Tuy nhiên, các đại gia bán lẻ lớn của thế giới như Walmart, Carrefour, Tesco... vẫn chưa thực sự thành lập cơ sở của mình ở VN.

Thị phần của DN phân phối FDI ở thị trường trong nước chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Mức bán lẻ của DN FDI chỉ chiếm khoảng 4%. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng toàn quốc. Tuy chưa đủ sức tạo ra áp lực cạnh tranh và khống chế thị trường, nhưng đã buộc các DN bán lẻ trong nước phải nhanh chóng tự đổi mới và xây dựng chuỗi cửa hàng hoạt động theo hướng chuyên nghiệp. Đây không chỉ là động lực mà còn là cơ hội cho các DN bán lẻ vốn trong nước, không cần ra nước ngoài vẫn có thể học hỏi, tiếp thu được công nghệ kinh doanh hiện đại. Chẳng hạn, Saigon Co.op, từ siêu thị Co.opMart đầu tiên ra đời vào tháng 2/1996 đến tháng 12/2006 mới có 15 siêu thị nhưng đến nay đã có 49 siêu thị, khoảng 100 cửa hàng tiện lợi Co.op.

Các DN bán lẻ có vốn FDI và DN bán lẻ vốn trong nước đã và đang cạnh tranh bình đẳng, cùng phát triển. Song cũng có hiện tượng cơ sở bán lẻ có vốn FDI phải đóng cửa do chưa xây dựng được mô hình phù hợp, chưa hình thành chuỗi cửa hàng, chẳng hạn như PCSC đã mở 2 siêu thị tại Hà Nội nhưng phải tạm dừng 1 cơ sở. Việc xuất hiện một số ít cơ sở bán lẻ/bán buôn có vốn FDI ở một số địa phương như: Huế, Đà Nẵng... bước đầu đã tác động đến buôn bán của thương nhân, đặc biệt là các tiểu thương, hộ kinh doanh... buộc họ phải thay đổi phương thức kinh doanh theo hướng văn minh, hiện đại.

Các cơ sở phân phối có vốn FDI đã tác động tích cực đến thúc đẩy hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của cơ sở sản xuất trong nước theo hướng bài bản, ổn định hơn, nhờ sự hỗ trợ đào tạo, tư vấn của DN FDI đã góp phần đưa sản phẩm VN sản xuất ra nước ngoài thông qua hệ thống cung ứng toàn cầu của họ - Metro là một ví dụ.

Thời gian tới, áp lực cạnh tranh ở thị trường bán lẻ VN sẽ ngày càng tăng do các tập đoàn bán lẻ nước ngoài đẩy nhanh đầu tư. Do đó, các cơ quan quản lý nhà nước, DN bán lẻ trong nước không được chủ quan mà phải theo sát diễn biến và tác động của mở cửa thị trường phân phối để có chính sách điều chỉnh kịp thời, phù hợp. Song song với đề nghị hỗ trợ và đáp ứng từ phía Nhà nước, bản thân DNbán lẻ trong nước cũng phải có biện pháp đẩy nhanh tốc độ mở cửa hàng để hình thành chuỗi cửa hàng, bởi đây chính là biện pháp tiên quyết để tăng cường tính cạnh tranh.

Võ Văn Quyền

Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương)